Bank Gospodarstwa Krajowego przed II wojną światową

Bank Gospodarstwa Krajowego powstał 1924 r. z inicjatywy ówczesnego premiera i ministra skarbu, Władysława Grabskiego. Bank powołany został na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Powstał w wyniku fuzji trzech wywodzących się z Galicji banków publicznych: Polskiego Banku Krajowego, Państwowego Banku Odbudowy i Zakładu Kredytowego Miast Małopolskich. Pierwszym prezesem Banku Gospodarstwa Krajowego był dr Jan Kanty Steczkowski, który pełnił funkcję prezesa do końca czerwca 1927 r.

W 1927 r. prezesem BGK został gen. dr Roman Górecki żołnierz Legionów Polskich, szef Korpusu Kontrolerów WP oraz I zastępca szefa Administracji Armii. W latach 1926-1929 Gen. Górecki był również prezesem Wojskowego Klubu Sportowego „Legia” Warszawa oraz prezesem Polskiej Ligi Piłki Nożnej. Na swojej pierwszej konferencji prasowej 24 lutego 1928 r. ówczesną misję BGK zdefiniował następująco: „Pojęcie zysku w BGK nie może być identyczne z pojęciem zysku w innej instytucji finansowej, bo BGK nie jest instytucją, która by pracowała na zysk. Zysk banku – to postęp ogólny w życiu gospodarczym Polski”. Górecki był prezesem BGK do września 1941 r. (na emigracji) z przerwą od 13 października 1935 r. do 15 maja 1936 r. W tym czasie pełnił funkcję Ministra Przemysłu i handlu w gabinecie premiera Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. 

31 grudnia 1932 r. nieistniejące wcześniej stanowisko wiceprezesa BGK objął wiceminister skarbu Stefan Starzyński, który w latach 1927-1929 był członkiem rady nadzorczej BGK. Na stanowisku wiceprezesa BGK pozostał do lipca 1934 r., po czym w sierpniu objął fotel prezydenta Warszawy. 

Do głównych zadań BGK należało udzielanie pożyczek długoterminowych poprzez emisję listów zastawnych, obligacji komunalnych, kolejowych i bankowych, udzielanie pożyczek samorządowych, a także kredytowanie instytucji oszczędnościowych i wykonywanie wszelkich innych czynności bankowych. Szczególne obowiązki spoczywały na banku wobec przedsiębiorstw państwowych i samorządowych.

Papiery emitowane przez BGK były gwarantowane przez Skarb Państwa, ich autorką była m.in. Zofia Stryjeńska.

Od końca lat 20. BGK stał się największym bankiem II Rzeczypospolitej (zarówno  pod względem kapitałów własnych jak i sumy bilansowej). Był przede wszystkim instytucją kredytu długoterminowego, zajmując w tej dziedzinie czołową pozycję w kraju, dostarczając 73% ogółu kredytów długoterminowych w 1929 r. i prawie 90% w 1938 r. (łącznie z kredytami finansowanymi z lokat Skarbu Państwa i funduszy celowych). Udział BGK w rynku kredytów krótkoterminowych wynosił 7% w 1929 r. i 10% w 1938 r. (dominującą pozycję zajmował Bank Polski SA), udział  w rynku depozytów odpowiednio około 10% i 13%.

Klientami BGK były przede wszystkim instytucje i przedsiębiorstwa państwowe oraz samorządy, dopiero na dalszym planie znajdowały się podmioty prywatne.  BGK odegrał ważną rolę w sanacji wielu deficytowych przedsiębiorstw uznawanych za strategiczne dla gospodarki i obronności państwa, co wiązało się z poważnymi stratami. Warto jednak podkreślić, że BGK był instytucją przynoszącą zyski, i pomimo swojego zaangażowania w wiele trudnych przedsięwzięć, cieszył się zaufaniem Polaków. Był kluczowym podmiotem realizującym rządowe programy społeczno-gospodarczych, zarządzał funduszami celowymi prowadził obsługę finansową podmiotów sektora publicznego. Finansował i zarządzał przedsiębiorstwami strategicznymi dla obronności kraju, brał udział w akcji oddłużania rolnictwa i samorządów, finansował lub współfinansował wiele inwestycji państwowych, w tym inwestycje budowlane oraz istotne przedsięwzięcia przemysłowe II Rzeczypospolitej.

Wkłady i lokaty w instytucjach finansowych (źródło: Sprawozdanie BGK za rok 1938)

 

 

 

 

 

 

 


Kredyty gotówkowe (źródło: Sprawozdanie BGK za rok 1938)

Papiery emitowane przez BGK